Ödeme Sistemleri ve Elektronik Para Faaliyetleriyle Bağlantılı Teşebbüslerde Pay, İşletme veya Varlık Devri

I. Genel Çerçeve

Ödeme hizmetleri ya da elektronik para alanında faaliyet gösteren bir teşebbüsün devralınması, sıradan bir şirket alımından farklı olarak birden fazla düzenleyici izne bağlıdır. İşlem planlanırken önce üç sorunun cevabı netleştirilmelidir. Birincisi, hedef şirketin 6493 sayılı Kanun kapsamındaki statüsüdür: ödeme kuruluşu mu, elektronik para kuruluşu mu, sistem işleticisi mi? İkincisi, işlemin pay devri mi yoksa işletme veya varlık devri mi olduğudur. Üçüncüsü, devir sonunda doğrudan ya da dolaylı kontrolün el değiştirip değiştirmeyeceğidir. Hangi izinlerin hangi sırayla alınacağı ve işlem takvimi bu cevaplara göre kurulur.

II. TCMB İzni

6493 sayılı Kanun’un 25. maddesi uyarınca ödeme ve elektronik para kuruluşlarında aşağıdaki işlemler Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (“TCMB”) iznine tabidir:

• Doğrudan veya dolaylı olarak sermayenin %10 ya da daha fazlasını temsil eden payların edinilmesi. Bir ortağın payının %10, %20, %33 veya %50’yi aşması ya da bu oranların altına düşmesi de izne tabidir. Oy hakkı içeren intifa hakkının tesisi ve sona ermesi de aynı kapsamdadır.
• Oransal sınıra bakılmaksızın, yönetim kuruluna veya denetim komitesine üye belirleme imtiyazı veren payların tesisi, devri ya da yeni imtiyazlı pay ihracı.
• Kuruluşta %10 ve üzeri paya sahip bir tüzel kişinin kontrolünü değiştiren pay devirleri.

III. Devralanın Uygunluğu ve Başvuru Dosyası

İzne tabi devirlerde payları devralacak kişilerin, 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nda banka kurucuları için aranan nitelikleri taşıması gerekir (6493 md. 25/4). TCMB’nin incelemesi bu ölçüt etrafında şekillenir. Devralanın ortaklık ve kontrol yapısı, nihai faydalanıcıları, mali gücü, edinimin finansman kaynağı, adli sicili ve iflas veya konkordato durumu tek tek değerlendirilir.

Başvuru, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik’in (“Yönetmelik”) 12. maddesine göre hazırlanır. Dosyaya şunlar eklenir:

• Satın alımda kullanılacak kaynağa ilişkin açıklama,
• Pay devri sözleşmesinin örneği,
• Devralan tüzel kişinin yetkili organ kararı,
• Yönetmelik md. 11/4’te sayılan belgelerden ilgili olanlar,
• Ek-18 belge kontrol listesi.

IV. Diğer Kurumlar

Rekabet Kurulu. Kontrol değişikliği doğuran bir devir, 2010/4 sayılı Tebliğ’deki ciro eşiklerini aşıyorsa 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu izni de gerekir. Finansal teknoloji alanında faaliyet gösteren teşebbüsler Tebliğ’de “teknoloji teşebbüsü” sayılır. Bu nedenle Türkiye’de yerleşik böyle bir hedefin devralınmasında, devre konu taraf için aranan 1 milyar TL’lik eşik 250 milyon TL olarak uygulanır (Tebliğ md. 7/2). İzin alınmadan gerçekleştirilen işlem hukuken geçerlilik kazanmaz ve idari para cezasına konu olur. TCMB ve Rekabet Kurulu süreçleri birbirinden bağımsız yürür, bu yüzden iki başvurunun paralel planlanması ciddi zaman kazandırır.

BDDK, MASAK, BTK ve KGK. 6493 md. 26, TCMB ile BDDK arasında karşılıklı mütalaa ve bilgi paylaşımı öngörür, ancak her pay devrinde ayrıca BDDK görüşü alınmasını zorunlu kılmaz. MASAK’ın rolü düzenleme düzeyindedir: ödeme ve elektronik para kuruluşlarına ilişkin yönetmelikler MASAK’ın görüşü alınarak çıkarılır (6493 md. 14/6 ve 18/6). BTK onayı, elektronik haberleşme işletmecilerinin bazı yükümlülüklerini kontrol ettikleri kuruluş aracılığıyla yerine getirmesi gibi özel durumlarda gündeme gelir (Yönetmelik md. 4/10). Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu’nun ilgisi ise bağımsız denetimle sınırlıdır (6493 md. 21/6-7).

Bu kurumların hiçbiri pay devrini genel bir izin şartına bağlamaz. Bununla birlikte TCMB, işlemin niteliğine göre gerekli gördüğü kurumlardan bilgi veya görüş isteyebilir. Hangi kurumun sürece dahil olacağı, hedefin faaliyetleri ve devir sonrasındaki yapı birlikte değerlendirilerek önceden öngörülmelidir.

V. Sistem İşleticileri ile İşletme ve Varlık Devirleri

Hedef bir ödeme veya menkul kıymet mutabakat sistemi işleticisiyse aynı oranlar üzerinden TCMB izni aranır, ancak ayrı bir yönetmelik uygulanır (Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemlerinin Faaliyetleri Hakkında Yönetmelik md. 27). Bu rejimde izne tabi olmayan devirler de beş iş günü içinde TCMB’ye bildirilir. TCMB’nin izin vermediği devirler hükümsüzdür.

İşletme veya varlık devrinde tablo değişir. Faaliyet izni, şartları taşıdığı TCMB tarafından tespit edilen tüzel kişiye verilir ve aktiflerle birlikte devralana geçmez. Bu yüzden devralanın kendi faaliyet izni yoksa önce izin alması gerekir. Hedefin birleşme veya bölünme sonucunda tüzel kişiliği sona ererse faaliyet izni de kendiliğinden sona erer (6493 md. 17/1-a; elektronik para kuruluşları için md. 19). İşlem yapısı seçilirken bu sonuç mutlaka hesaba katılmalıdır.

VI. Yabancı Devralanlar

Payları yurt dışında kurulu bir banka veya finansal kuruluş devralacaksa başvuruya Yönetmelik md. 11’in ilgili belgeleri ve Ek-19 kontrol listesi eklenir (md. 12/3). Bu belgeler arasında yetkili organ kararları, son yıla ait konsolide bağımsız denetim raporu ve kurulu bulunduğu ülkenin denetim otoritesinden faaliyet kısıtı bulunmadığına dair yazı yer alır. Yurt dışından gelen belgelerin apostil veya konsolosluk onayı, yeminli tercümesi ve noter işlemleri belgenin niteliğine göre tamamlanmalıdır. Uygulamada dosyanın en uzun süren kısmı çoğu zaman bu adımlardır.

VII. Sözleşme ve Kapanış

TCMB izni ve gerekiyorsa Rekabet Kurulu izni, pay devri sözleşmesinde kapanış koşulu olarak yer almalıdır. Sözleşmede ayrıca şu hususlar açıkça düzenlenmelidir:

• İzinlerin belirli bir tarihe kadar alınamaması hâlinde fesih hakkı ve ödenmiş bedelin iadesi,
• İzin sürecinde hedefin olağan seyrinde yönetilmesine ilişkin taahhütler,
• TCMB’nin ek bilgi taleplerine karşı tarafların iş birliği yükümlülüğü.

VIII. Sonuç

Bu işlemlerde riskin büyük kısmı ilk aşamada doğar. Hedefin statüsü yanlış tespit edilirse ya da üst şirket seviyesindeki dolaylı kontrol değişikliği gözden kaçarsa, kapanıştan sonra pay defterine işlenemeyen ve rekabet hukuku bakımından geçersiz kalan bir devirle karşılaşmak mümkündür. Bu nedenle düzenleyici analizin sözleşme müzakeresinden önce tamamlanmasını öneriyoruz.